نیمه دوم آذرماه سه عزیز از خوبان و صالحین کشور از جمع ما کم شدند، یکی درپی برخورد موتور، دیگری سوار برموتور و ظاهرا با سکته قلبی نداشتن کلاه ایمنی جان باخت و دیگری در بخش مراقبتهای ویژه که برای هرسه از خداوندمنان طلب رحمتداریم.
- حادثه اول و دوم نمونهای از هزینههای جانبی حملونقل (تصادفات، ترافیک، آلودگی و انرژی) بوده و علاوه بر تلفات انسانی تقریبا برابر اتحادیه اروپاوترکیه، جمعا برابر 20% درآمد ناخالص ملی خسارات سنگینی به اقتصاد نحیف کشور وارد مینماید (تین 311085).
- سوره مبارکه والعصر، به تعبیر علامه طباطبایی، چکیده همه معارف قرآنی است (جلد 20 تفسیر المیزان)؛ سورهای کوتاه اما عمیق که منطق نجات انسان و جامعه را در سه رکن بنیادین ترسیم میکند: ایمان، عمل صالح و تواصی (به حق و تواصی به صبر). قرآن در حدود پنجاه آیه بر همراهی ایمان و عمل صالح تأکید میکند، اما فقط در سوره والعصر به صراحت نشان میدهد که دوام و اثرگذاری اجتماعی، بدون تواصی، در معرض فرسایش و زوال است، به بیان دیگر رکن بازخورد برای دوام و رشد مستمر این دو.
در حوزه راهوشهرسازی، که مستقیماً با جان، کرامت، ایمنی، کیفیت و معیشت مردم سروکار دارد، نقش خیرین انکارناپذیر است. خیرین راهوشهرسازی با تامین 5.2 همت در 1403 و 1404 برای احداث راهها، پلها، مسکن محرومان تا زیرساختهای ایمن و انسانی، همواره کسانی بودهاند که فراتر از وظیفه اداری، با نیت قرب الهی و احساس مسئولیت اجتماعی وارد میدان شدهاند.
بیمناسبت نیست در این زمینه یادی کنیم از مرحوم نوشیروانی که گفته میشود 80% ثروت خود را در جهت امور خیریه و کمک به مستمندان و ارتقاء سطح بهداشت و آموزش مردم مصروف داشت (با تاسیس بیمارستان، زایشگاه، هنرستان و دانشگاه ...).
- اما واقعیت اینست که بسیاری از مشکلات اقتصادی، اجتماعی و حتی کالبدی شهرها و شبکههای حملونقل، ریشه در «حرفهای سست»، «تصمیمات غلط»، «تحلیلهای سوگیرانه» و «فقدان نقد درونزا» دارد. این همان نکتهای است که بزرگان اندیشه دینی، چون آیتالله جوادی آملی، برآن تأکیدکردهاند: بحرانها فقط محصول کمبود منابع نیستند، بلکه حاصل خطا در فهم و تصمیماند.
- کشف این خطاها نیازمند نگاهی غیرسیاسی، غیرجناحی و حقمحور است؛ نگاهی که غالباً از چارچوبهای رسمی و سیاسی برنمیآید و بیشتر در بسترهای غیرسیاسی، تخصصی و اخلاقمدار شکل میگیرد و مفهوم «تواصی» اهمیت راهبردی مییابد.
- تواصی یعنی مسئولیتپذیری متقابل؛ یعنی افراد صالح، یکدیگر را به حق توصیه کنند، خطاها را خیرخواهانه گوشزد نمایند و در مسیر اصلاح، به صبروبردباری دعوت کنند. تواصی، روش خوداصلاحگری جامعه ایمانی است (شناسایی و رفع خطاهای راهبردی).
- اگر اعمال صالح در قالب نهادهای تواصیمحور نهادینه شود، پایداری و تکثیر مییابد. از این منظر، تشکیل و توسعه انجمنها، سازمانهای مردمنهاد تخصصی (NGO، سمنها) و بتدریج اندیشکده تواصی در حوزه راهوشهرسازی ...، با مأموریت «تواصی به حق»، ضرورتی انکارناپذیر است. این انجمنها میتوانند محل تلاقی خیرین، متخصصان، مدیران باتجربه و نیروهای جوان مؤمن باشند؛ فضایی برای آسیبشناسی و نقد راهبردها و طرحها، رصد آثار اجتماعی و اقتصادی پروژهها، هشدار نسبت به انحرافات، و حمایت از تصمیمات درست. چنین نهادهایی نه رقیب دولتند و نه ابزار سیاست، بلکه مکمل عقلانیت اجرایی و حافظ منافع بلندمدت مردماند. در این چارچوب، ادامه دادن راه خیرین صرفاً به معنای تکرار یک عمل خیر نیست، بلکه به معنای ارتقاء آن به یک «فرهنگ پایدار» است. فرهنگی که در آن، عمل صالح فردی به مسئولیت جمعی تبدیل و تواصی، حلقه پیوند چرخه میشود.
- همانگونه که مرحوم دکتر شریعتی مینویسد: آنان که رفتند، کاری حسینی کردند و آنان که ماندند، باید کاری زینبی کنند.
- امروز، یکی از کارهای زینبیِ خیرین راهوشهرسازی در کنار کارهای صالح و عامالمنفعه، یافتن ریشههای احداث 4 هزارکیلومتر خطوط ریلی بیفایده در دو دهه گذشته است (تین 266254) که با این اقدام زمینه شناخت بهتر حق و تواصی بهآن فراهم میگردد.
- برای افزایش اثربخشی کارهای خیرین پیشنهاد میشود، با آسیبشناسی مستقل از وزارت راه، به یافتن اولویتها و تواصی بپردازند.
- در نهایت، وعده قرآن برای چنین افرادی از جامعه روشن است: «آیه 69 سوره نساء: و کسانی که از خدا و پیامبر اطاعت کنند، در زمره کسانی از پیامبران و صدّیقان و شهیدان و شایستگان خواهند بود که خدا به آنان نعمت داده؛ و اینان نیکو رفیقانی هستند.
